استخوان‌ها، مفاصل، رباط‌ها، تاندون‌ها و عضلات با هم دستگاه حرکتی بدن را می‌سازند؛ دستگاهی که به ما امکان می‌دهد راه برویم، چیزی را بلند کنیم، بنویسیم و ورزش کنیم. وقتی بخشی از این دستگاه آسیب می‌بیند یا فرسوده می‌شود، کیفیت زندگی به‌سرعت افت می‌کند. ارتوپدی شاخه‌ای از پزشکی است که به تشخیص و درمان همین مشکلات می‌پردازد. در این راهنما می‌خوانید متخصص ارتوپد کیست، چه بیماری‌هایی را درمان می‌کند، چه زمانی باید به او مراجعه کرد و درمان‌های ارتوپدی از دارو و فیزیوتراپی تا جراحی چطور انتخاب می‌شوند.
ارتوپدی چیست و متخصص ارتوپد چه آموزشی دیده است؟
ارتوپدی یا جراحی استخوان و مفاصل، رشته‌ای تخصصی است که پس از پایان دوره پزشکی عمومی و گذراندن دوره دستیاری چندساله به دست می‌آید. متخصص ارتوپدی هم پزشک است و هم جراح؛ یعنی هم می‌تواند با دارو، آتل، گچ، تزریق و تجویز فیزیوتراپی درمان کند و هم جراحی‌هایی مثل ترمیم شکستگی، آرتروسکوپی و تعویض مفصل انجام دهد.
بسیاری از ارتوپدها پس از تخصص، دوره فلوشیپ را در یک زمینه محدود می‌گذرانند. فلوشیپ‌های رایج شامل جراحی زانو، جراحی ستون فقرات، جراحی شانه و آرنج، جراحی دست، جراحی لگن و ران، جراحی پا و مچ پا، ارتوپدی کودکان، آسیب‌های ورزشی و تومورهای استخوان است. برای مشکلات شایع و ساده، متخصص ارتوپدی کافی است، اما در جراحی‌های پیچیده، تجربه اختصاصی در همان ناحیه ارزش زیادی دارد.
ارتوپد چه بیماری‌هایی را درمان می‌کند؟
حوزه کار ارتوپد از سر تا پا را در بر می‌گیرد، به جز جمجمه. در ادامه مهم‌ترین گروه‌های بیماری‌ها را مرور می‌کنیم و برای هر گروه، راهنمای جداگانه‌ای هم نوشته‌ایم.
زانو
زانو درد شایع‌ترین دلیل مراجعه به ارتوپد است؛ از آرتروز زانو در میانسالی تا پارگی مینیسک و رباط صلیبی در جوانان و ورزشکاران. همه چیز درباره علت‌ها و درمان آن را در راهنمای جامع زانو درد بخوانید.
کمر و ستون فقرات
کمردرد، دیسک کمر و گردن، سیاتیک، تنگی کانال نخاعی و اسکولیوز از مشکلات رایج ستون فقرات هستند. برای آشنایی کامل با این بیماری‌ها راهنمای کمر درد و بیماری‌های ستون فقرات را ببینید.
شانه و آرنج
پارگی تاندون‌های روتاتور کاف، شانه یخ‌زده، دررفتگی شانه و آرنج تنیس‌بازان از شایع‌ترین مشکلات این ناحیه‌اند. در مقاله شانه درد و جراحی شانه درباره آن‌ها توضیح داده‌ایم.
دست و مچ دست
سندرم تونل کارپال، انگشت ماشه‌ای، کیست مچ دست و شکستگی‌های دست را در مقاله جراحی دست و بیماری‌های شایع دست و سندرم تونل کارپال می‌خوانید.
لگن و ران
آرتروز مفصل ران، نکروز سر استخوان ران و شکستگی لگن در سالمندان، مشکلاتی هستند که در راهنمای درد لگن و جراحی مفصل ران بررسی شده‌اند.
پا و مچ پا
خار پاشنه، کف پای صاف، انحراف شست پا و پیچ‌خوردگی مچ پا در راهنمای بیماری‌های پا و مچ پا توضیح داده شده‌اند. اگر درد پاشنه دارید، مقاله خار پاشنه و اگر کف پایتان صاف است، مقاله کف پای صاف را هم ببینید.
مشکلات استخوانی که همه سنین را درگیر می‌کنند
برخی مشکلات ارتوپدی به یک ناحیه محدود نیستند. شکستگی‌ها، که می‌توانند در هر استخوانی رخ دهند، در راهنمای درمان شکستگی استخوان بررسی شده‌اند. پوکی استخوان، بیماری خاموشی که خطر شکستگی را بالا می‌برد، موضوع مقاله پوکی استخوان است و آرتروز، شایع‌ترین بیماری مفصلی، در راهنمای آرتروز توضیح داده شده است.
کودکان هم مشکلات ارتوپدی خاص خود را دارند؛ از دررفتگی مادرزادی لگن تا پای پرانتزی و اسکولیوز نوجوانی. این موارد را در راهنمای ارتوپدی کودکان می‌خوانید. ورزشکاران هم با آسیب‌هایی روبه‌رو می‌شوند که در مقاله آسیب‌های ورزشی مرور شده‌اند.
چه زمانی باید به ارتوپد مراجعه کرد؟
بسیاری از دردهای عضلانی و مفصلی با چند روز استراحت نسبی، یخ و مسکن ساده بهتر می‌شوند. اما برخی نشانه‌ها یعنی باید پزشک شما را ببیند:
- دردی که بیش از دو تا سه هفته ادامه دارد یا هر روز بدتر می‌شود.
- ورم، قرمزی و گرمی مفصل، به‌ویژه اگر با تب همراه باشد.
- ناتوانی در تحمل وزن یا حرکت دادن عضو بعد از ضربه.
- تغییر شکل عضو، کوتاه شدن یا چرخش غیرعادی آن.
- درد کمر یا گردن که به دست و پا تیر می‌کشد یا با بی‌حسی و ضعف همراه است.
- قفل شدن یا خالی کردن زانو و احساس بی‌ثباتی در مفصل.
- درد استخوان در شب که شما را از خواب بیدار می‌کند.
ارتوپد چطور تشخیص می‌دهد؟
تشخیص در ارتوپدی با شرح حال و معاینه شروع می‌شود. پزشک می‌پرسد درد از کی شروع شده، چه کاری آن را بدتر یا بهتر می‌کند و آیا ضربه‌ای در کار بوده است. سپس دامنه حرکت، قدرت، پایداری مفصل و حس و رفلکس‌ها را بررسی می‌کند. بسیاری از تشخیص‌ها فقط با همین مرحله مشخص می‌شوند.
رادیوگرافی ساده برای دیدن استخوان، شکستگی و آرتروز کافی است. ام‌آرآی بافت‌های نرم مثل مینیسک، رباط، تاندون و دیسک را نشان می‌دهد و سی‌تی‌اسکن جزئیات استخوان را. سونوگرافی برای تاندون‌های شانه و هدایت تزریق کاربرد دارد. نوار عصب و عضله هم در مشکلاتی مثل تونل کارپال و دیسک‌های همراه با علائم عصبی کمک می‌کند. تصویربرداری باید بر اساس نیاز انجام شود، نه به‌طور معمول برای هر دردی.
درمان‌های ارتوپدی؛ از ساده تا پیشرفته
یک اصل مهم در ارتوپدی این است که درمان از ساده‌ترین و کم‌خطرترین روش شروع شود. بیشتر بیماران بدون جراحی بهتر می‌شوند.
- اصلاح فعالیت، استراحت نسبی، یخ یا گرما و کاهش وزن.
- داروهای ضدالتهاب، مسکن‌ها و در برخی بیماری‌ها داروهای تقویت استخوان.
- فیزیوتراپی و ورزش درمانی برای تقویت عضلات و بازگرداندن دامنه حرکت.
- آتل، گچ، بریس، زانوبند، کمربند طبی و کفی طبی.
- تزریق‌های داخل مفصلی مثل ژل، پی‌آرپی و کورتون که در مقاله تزریق مفصل توضیح داده شده‌اند.
- جراحی؛ از آرتروسکوپی کم‌تهاجمی تا تعویض مفصل و جراحی ستون فقرات.
جراحی ارتوپدی؛ چه زمانی و چطور؟
جراحی معمولاً وقتی مطرح می‌شود که درمان‌های غیرجراحی پس از زمان کافی جواب نداده‌اند، آسیب از ابتدا شدید است (مثل شکستگی جابه‌جاشده یا پارگی کامل رباط در فرد فعال) یا علائم عصبی پیشرونده وجود دارد. پیش از هر جراحی، باید هدف آن، روش‌های جایگزین، خطرها و دوره بهبود را دقیق بدانید.
برای آماده شدن برای جراحی و مراقبت‌های بعد از آن، راهنمای جراحی‌های ارتوپدی؛ آمادگی، هزینه و بهبود را بخوانید. هزینه ویزیت ارتوپد هم در صفحه هزینه ویزیت دکتر ارتوپد بررسی شده است.
چطور یک ارتوپد خوب انتخاب کنیم؟
ارتوپد خوب با حوصله گوش می‌دهد، معاینه کامل انجام می‌دهد، تشخیص و گزینه‌های درمان را با زبان ساده توضیح می‌دهد و جراحی را فقط وقتی پیشنهاد می‌کند که واقعاً لازم است. اگر مشکل شما تخصصی است، تجربه پزشک در همان ناحیه را بپرسید. نظر بیمارانی که مشکل مشابه داشته‌اند، فاصله مطب برای جلسات پیگیری و دسترسی به پزشک بعد از درمان هم معیارهای مهمی‌اند.
برای پیدا کردن متخصص در شهر خود، فهرست‌هایی مثل بهترین دکتر ارتوپد در تهران، بهترین دکتر ارتوپد در شیراز و بهترین دکتر ارتوپد در کرمانشاه را ببینید که در آن‌ها نشانی مطب، نقشه و نظر مراجعان هر پزشک آمده است.
پیشگیری از مشکلات ارتوپدی
بخش بزرگی از مشکلات استخوان و مفصل قابل پیشگیری یا به تأخیر انداختن است. حفظ وزن مناسب، فعالیت بدنی منظم با تمرین‌های تقویتی و کششی، بلند کردن درست اجسام با خم کردن زانو به‌جای کمر، تنظیم ارگونومی میز کار و موبایل، مصرف کافی کلسیم و ویتامین دی، ترک سیگار و گرم کردن پیش از ورزش، از ساده‌ترین و مؤثرترین راه‌ها هستند. در سالمندان، پیشگیری از زمین خوردن با اصلاح محیط خانه و تقویت تعادل اهمیت ویژه‌ای دارد.
پرسش‌های رایج
ارتوپد با روماتولوژیست چه فرقی دارد؟
ارتوپد جراح است و بیماری‌های مکانیکی و آسیب‌های دستگاه حرکتی را درمان می‌کند. روماتولوژیست فوق تخصص داخلی است و بیماری‌های التهابی و خودایمنی مفاصل مثل آرتریت روماتوئید و لوپوس را با دارو درمان می‌کند.
برای کمردرد به ارتوپد مراجعه کنیم یا متخصص مغز و اعصاب؟
برای کمردرد معمولی، ارتوپد و متخصص طب فیزیکی انتخاب‌های مناسبی‌اند. اگر علائم عصبی شدید وجود دارد، ارتوپد ستون فقرات یا جراح مغز و اعصاب می‌توانند کمک کنند.
آیا ارتوپد فیزیوتراپی هم انجام می‌دهد؟
ارتوپد فیزیوتراپی را تجویز می‌کند و فیزیوتراپیست آن را انجام می‌دهد. برخی کلینیک‌های ارتوپدی بخش فیزیوتراپی هم دارند.
ارتوپد فنی همان ارتوپد است؟
خیر. ارتوپد فنی کارشناس ساخت وسایل کمکی مثل کفی، بریس و پروتز اندام است و پزشک یا جراح نیست.
جمع‌بندی
متخصص ارتوپدی پزشک و جراح دستگاه حرکتی است و از زانو درد و کمردرد تا شکستگی و مشکلات استخوانی کودکان را درمان می‌کند. بیشتر مشکلات ارتوپدی بدون جراحی بهتر می‌شوند و جراحی برای موارد انتخاب‌شده است. اگر درد ماندگار، ورم، تغییر شکل یا علائم عصبی دارید، ویزیت ارتوپد را عقب نیندازید و برای مشکلات تخصصی، پزشکی با تجربه اختصاصی در همان ناحیه انتخاب کنید.
لیست بهترین دکترهای ارتوپد در شهرهای مختلف
94 پاسخ