پوکی استخوان؛ علائم، تشخیص، پیشگیری و درمان

پوکی استخوان را «بیماری خاموش» می‌نامند، چون سال‌ها بدون علامت پیش می‌رود و اغلب اولین نشانه آن یک شکستگی است؛ شکستگی مچ دست، مهره یا گردن ران پس از یک زمین خوردن ساده. شناخت عوامل خطر و پیشگیری به‌موقع، می‌تواند از این شکستگی‌های ناتوان‌کننده جلوگیری کند.

پوکی استخوان چیست؟

استخوان بافتی زنده است که مدام تخریب و بازسازی می‌شود. تا حدود سی سالگی ساخت استخوان بیشتر است و توده استخوانی به اوج می‌رسد. پس از آن، به‌ویژه در زنان پس از یائسگی، تخریب بر ساخت پیشی می‌گیرد. در پوکی استخوان، تراکم و کیفیت استخوان آن‌قدر کم می‌شود که با ضربه‌های کوچک می‌شکند.

عوامل خطر

• جنسیت زن و یائسگی، به‌خصوص یائسگی زودرس.
• افزایش سن.
• سابقه خانوادگی پوکی استخوان یا شکستگی لگن.
• وزن کم و جثه کوچک.
• مصرف طولانی کورتون و برخی داروهای دیگر.
• کم‌تحرکی، سیگار و مصرف الکل.
• کمبود کلسیم و ویتامین دی.
• بیماری‌هایی مثل پرکاری تیروئید، آرتریت روماتوئید و سوءجذب.

علائم

پوکی استخوان تا زمان شکستگی معمولاً علامتی ندارد. کاهش قد، قوز پشت و کمردرد ناگهانی ممکن است نشانه شکستگی‌های فشاری مهره‌ها باشد که گاهی بدون ضربه رخ می‌دهند.

تشخیص

تست تراکم استخوان (DEXA) روش استاندارد تشخیص است و تراکم استخوان را در کمر و لگن می‌سنجد. این تست برای زنان بالای ۶۵ سال، مردان بالای ۷۰ سال و افراد جوان‌تر با عوامل خطر توصیه می‌شود. آزمایش‌های خون برای ویتامین دی، کلسیم و بررسی علت‌های ثانویه هم انجام می‌شود.

پیشگیری

• دریافت کافی کلسیم از لبنیات، سبزیجات برگ‌سبز و مغزها.
• تأمین ویتامین دی با نور آفتاب و در صورت نیاز مکمل.
• ورزش‌های تحمل وزن مثل پیاده‌روی و تمرین‌های قدرتی.
• ترک سیگار و پرهیز از الکل.
• پیشگیری از زمین خوردن در سالمندان با اصلاح نور، فرش‌ها و نصب دستگیره در حمام.

درمان

درمان پوکی استخوان علاوه بر کلسیم و ویتامین دی، شامل داروهایی است که تخریب استخوان را کم یا ساخت آن را بیشتر می‌کنند. انتخاب دارو به شدت بیماری، سابقه شکستگی و شرایط فرد بستگی دارد و باید با پزشک، معمولاً متخصص غدد، روماتولوژیست یا ارتوپد، تصمیم‌گیری شود.

اگر به دنبال پوکی استخوان شکستگی رخ داده باشد، ارتوپد آن را درمان می‌کند؛ در مقاله شکستگی استخوان بیشتر بخوانید. شکستگی گردن ران در سالمندان هم در مقاله لگن و ران توضیح داده شده است. این مقاله بخشی از راهنمای کامل ارتوپدی است.

پرسش‌های رایج

جمع‌بندی

پوکی استخوان سال‌ها بی‌صدا پیش می‌رود و با شکستگی خود را نشان می‌دهد. تست تراکم استخوان در افراد در معرض خطر، تغذیه مناسب، ورزش تحمل وزن، ترک سیگار و پیشگیری از زمین خوردن، ستون‌های اصلی پیشگیری‌اند و درمان دارویی باید با نظر پزشک انتخاب شود.