کمر درد بعد از سرماخوردگی، شایع‌ترین دلیل مراجعه به پزشک است و تقریباً همه ما دست‌کم یک بار آن را تجربه می‌کنیم. گردن درد هم با گسترش کار پشت میز و موبایل، بیش از گذشته شایع شده است. خوشبختانه بیشتر کمر دردها و گردن دردها طی چند هفته بهتر می‌شوند، اما برخی به بیماری‌های ستون فقرات مثل دیسک، تنگی کانال نخاعی یا اسکولیوز مربوط‌اند که شناخت و درمان درست می‌خواهند. در این راهنما ستون فقرات و بیماری‌های آن را از پایه مرور می‌کنیم.
ستون فقرات چطور ساخته شده است؟
ستون فقرات از ۳۳ مهره تشکیل شده است: هفت مهره گردنی، دوازده مهره سینه‌ای، پنج مهره کمری و مهره‌های به‌هم‌جوش‌خورده خاجی و دنبالچه. بین مهره‌ها دیسک‌های بین‌مهره‌ای قرار دارند که مثل بالشتک ضربه را جذب می‌کنند. نخاع از کانال وسط مهره‌ها عبور می‌کند و ریشه‌های عصبی از سوراخ‌های کناری خارج می‌شوند و به دست‌ها و پاها می‌روند. رباط‌ها و عضلات قوی، این ستون را پایدار و متحرک نگه می‌دارند.
ستون فقرات از نمای کنار سه قوس طبیعی دارد: گودی گردن، قوز ملایم پشت و گودی کمر. این قوس‌ها به توزیع بار کمک می‌کنند. انحراف جانبی ستون فقرات طبیعی نیست و اسکولیوز نامیده می‌شود.
انواع کمر درد
کمر درد را از نظر علت می‌توان به سه گروه تقسیم کرد:
کمر درد مکانیکی یا غیراختصاصی
بیش از نود درصد کمر دردها در این گروه‌اند؛ دردی که از عضلات، رباط‌ها، مفاصل کوچک مهره‌ای یا دیسک منشأ می‌گیرد، بدون اینکه بیماری جدی در کار باشد. این دردها معمولاً طی چند هفته بهتر می‌شوند.
کمر درد همراه با درگیری ریشه عصب
وقتی دیسک بیرون‌زده یا تنگی کانال به ریشه عصب فشار می‌آورد، درد به باسن و پا تیر می‌کشد و ممکن است با بی‌حسی و ضعف همراه باشد. این وضعیت را سیاتیک می‌نامند. درباره دیسک کمر در راهنمای دیسک کمر و درباره سیاتیک در مقاله سیاتیک نوشته‌ایم.
کمر درد ناشی از بیماری‌های جدی
درصد کمی از کمر دردها از شکستگی، عفونت، تومور یا بیماری‌های التهابی مثل اسپوندیلیت آنکیلوزان است. نشانه‌های هشدار، که در ادامه آمده، به شناسایی این موارد کمک می‌کند.
نشانه‌های هشدار کمر درد
- اختلال در کنترل ادرار یا مدفوع یا بی‌حسی ناحیه تناسلی و باسن؛ این حالت اورژانسی است.
- ضعف پیشرونده در پاها.
- کمر درد همراه با تب، کاهش وزن بی‌دلیل یا سابقه سرطان.
- کمر درد پس از ضربه شدید یا در سالمند مبتلا به پوکی استخوان.
- درد شبانه شدید که با استراحت بهتر نمی‌شود.
- خشکی صبحگاهی طولانی کمر در جوانان که با حرکت بهتر می‌شود.
بیماری‌های اصلی ستون فقرات
در ادامه مهم‌ترین بیماری‌های ستون فقرات را معرفی می‌کنیم و برای هر کدام راهنمای جداگانه‌ای نوشته‌ایم.
دیسک گردن
بیرون‌زدگی دیسک‌های گردنی که با گردن درد و درد، گزگز و ضعف دست همراه است. در راهنمای دیسک گردن به آن پرداخته‌ایم.
آرتروز گردن
فرسودگی دیسک‌ها و مفاصل گردنی با افزایش سن که در مقاله آرتروز گردن توضیح داده شده است.
تنگی کانال نخاعی
باریک شدن کانال نخاعی، معمولاً در کمر و در سنین بالا، که با درد و خستگی پاها هنگام راه رفتن همراه است. در مقاله تنگی کانال نخاعی درباره آن نوشته‌ایم.
اسکولیوز
انحراف جانبی ستون فقرات که بیشتر در نوجوانی ظاهر می‌شود. در مقاله اسکولیوز انواع و درمان آن را آورده‌ایم.
لغزش مهره
جابه‌جایی یک مهره روی مهره زیرین که ممکن است با کمر درد و درد پا همراه باشد و در موارد ناپایدار به جراحی فیوژن نیاز داشته باشد.
تشخیص
در بیشتر کمر دردها، شرح حال و معاینه کافی است و در هفته‌های اول تصویربرداری لازم نیست. ام‌آرآی وقتی درخواست می‌شود که نشانه هشدار وجود دارد، درد با علائم عصبی بیش از شش هفته ادامه یافته یا جراحی مطرح است. رادیوگرافی ایستاده برای اسکولیوز، لغزش مهره و ناپایداری مفید است و نوار عصب در تشخیص درگیری ریشه‌های عصبی کمک می‌کند. یافته‌های ام‌آرآی مثل برآمدگی دیسک در بسیاری از افراد بدون درد هم دیده می‌شود، پس تفسیر آن باید با معاینه همراه باشد.
درمان غیرجراحی
- ادامه فعالیت‌های روزمره در حد تحمل؛ استراحت مطلق در بستر توصیه نمی‌شود.
- گرما یا یخ و داروهای ضدالتهاب در دوره درد حاد.
- فیزیوتراپی و ورزش درمانی با تمرکز بر عضلات مرکزی بدن (کور).
- اصلاح وضعیت نشستن، ارگونومی میز کار و روش درست بلند کردن اجسام.
- کاهش وزن و ترک سیگار.
- در موارد انتخاب‌شده، تزریق‌های اپیدورال یا مفاصل مهره‌ای.
جراحی ستون فقرات؛ چه زمانی؟
جراحی برای درصد کمی از بیماران لازم است: کسانی که علائم عصبی پیشرونده یا اورژانسی دارند، درد پای ناتوان‌کننده آن‌ها پس از چند ماه درمان غیرجراحی بهتر نشده، یا ناپایداری و تغییر شکل ستون فقرات دارند. روش‌ها از میکرودیسککتومی تا فیوژن و اصلاح انحراف متفاوت‌اند و در راهنمای جراحی ستون فقرات توضیح داده شده‌اند. هزینه این جراحی‌ها را در صفحه‌هایی مثل هزینه جراحی دیسک کمر و هزینه جراحی ستون فقرات بررسی کرده‌ایم.
انتخاب پزشک
برای کمر درد معمولی، متخصص ارتوپدی، طب فیزیکی و توانبخشی یا مغز و اعصاب می‌توانند تشخیص و درمان را شروع کنند. اگر جراحی مطرح است، پزشکی که فلوشیپ ستون فقرات دارد انتخاب بهتری است و گرفتن نظر دوم پیش از جراحی‌های بزرگ منطقی است. فهرست‌هایی مثل بهترین دکتر دیسک کمر در تهران، بهترین دکتر دیسک کمر در زنجان و بهترین دکتر دیسک کمر در کرمان نشانی، نقشه و نظر مراجعان پزشکان را نشان می‌دهند.
ستون فقرات بخشی از دستگاه حرکتی است؛ برای آشنایی با سایر بیماری‌های استخوان و مفصل، راهنمای کامل ارتوپدی را ببینید.
پیشگیری از کمر درد و گردن درد
فعالیت بدنی منظم، تقویت عضلات شکم و کمر، حفظ وزن مناسب، نشستن با پشتی مناسب و بلند شدن هر نیم تا یک ساعت، نگه داشتن مانیتور و موبایل در سطح چشم، بلند کردن اجسام با خم کردن زانو و نزدیک نگه داشتن بار به بدن و ترک سیگار، مهم‌ترین راه‌های پیشگیری از کمر درد و گردن درد هستند.
کمر درد در بارداری
کمر درد در بارداری بسیار شایع است و به دلیل تغییر مرکز ثقل بدن، شل شدن رباط‌ها و افزایش وزن ایجاد می‌شود. ورزش‌های مناسب بارداری، کفش راحت، خوابیدن به پهلو با بالش بین زانوها و کمربند حمایتی بارداری کمک می‌کنند. درد شدید، تیرکشنده یا همراه با علائم دیگر باید به پزشک اطلاع داده شود.
پرسش‌های رایج
کمر درد چقدر طول می‌کشد تا خوب شود؟
بیشتر کمر دردهای حاد طی چند روز تا شش هفته بهتر می‌شوند. اگر بیش از سه ماه ادامه یابد، مزمن محسوب می‌شود.
برای کمر درد به چه دکتری مراجعه کنیم؟
متخصص ارتوپدی، طب فیزیکی و توانبخشی یا مغز و اعصاب. در صورت نیاز به جراحی، جراح ستون فقرات.
تشک طبی برای کمر درد لازم است؟
تشک نیمه‌سفت که بدن را در وضعیت طبیعی نگه دارد معمولاً بهترین انتخاب است.
آیا کمربند طبی مفید است؟
استفاده کوتاه‌مدت در دوره درد حاد یا کار سنگین ممکن است کمک کند، اما استفاده طولانی عضلات را ضعیف می‌کند.
جمع‌بندی
بیشتر کمر دردها و گردن دردها مکانیکی و خودمحدودشونده‌اند و با ادامه فعالیت، ورزش و فیزیوتراپی بهتر می‌شوند. دیسک کمر و گردن، سیاتیک، تنگی کانال نخاعی، اسکولیوز و لغزش مهره بیماری‌های اصلی ستون فقرات‌اند که تشخیص دقیق می‌خواهند. نشانه‌های هشدار را جدی بگیرید و جراحی را برای موارد انتخاب‌شده و پس از درمان غیرجراحی کافی در نظر بگیرید.
لیست بهترین جراحان ستون فقرات در شهرهای مختلف
هزینه‌ها